Co zawiera yerba mate? Witaminy, minerały i coś, czego nie ma żaden inny napój
Spis treści
Co zawiera yerba mate? Warto wiedzieć, że w tej niepozornej zielonej liściastej mieszance kryje się jeden z najbardziej złożonych składów chemicznych wśród roślinnych napojów na świecie. Naukowcy zidentyfikowali w niej ponad 196 różnych związków — witaminy, minerały, polifenole, alkaloidy i aminokwasy. I nie są to marketingowe obietnice, lecz wyniki badań opublikowanych w recenzowanych czasopismach naukowych.
Źródła: Heck i De Mejia (2007) Journal of Food Science · Bastos i in. (2007) Molecules · Puangpraphant i Gonzalez de Mejia (2009) J. Agric. Food Chem. · de Morais i in. (2009) J. Agric. Food Chem. · Kim i in. (2015) BMC Complement. Med. · Alkhatib i Atcheson (2017) Nutrients
Co zawiera yerba mate – minerały i mikroelementy
Pomyśl o elektrolicie po treningu albo o magnezie, który kupujesz w aptece. W yerba mate te składniki po prostu są — i uzupełniają się z każdym łykiem. Heck i De Mejia zestawili w 2007 roku dane z wielu analiz chemicznych naparu i potwierdzili obecność całego zestawu makro- i mikroelementów.¹
Potas (K)
Makroelement
Serce, mięśnie, ciśnienie krwi — potas reguluje to wszystko. Razem z magnezem odpowiada za to, że nerwy i mięśnie pracują jak należy.
serce i mięśnieMagnez (Mg)
Makroelement
Uczestniczy w ponad 300 reakcjach enzymatycznych w ciele. Jeśli kawa wypłukuje Ci magnez i czujesz skurcze — yerba mate działa odwrotnie i na bieżąco go uzupełnia.
układ nerwowyWapń (Ca)
Makroelement
Kojarzy się głównie z kośćmi i zębami — i słusznie. Ale wapń to też krzepnięcie krwi i przekazywanie sygnałów między komórkami nerwowymi.
kości i zębyFosfor (P)
Makroelement
Bez fosforu komórki nie mogłyby produkować energii — to składnik ATP, czyli "paliwa" każdej komórki w twoim ciele. Jest też niezbędny do budowy kości.
energia komórkowaŻelazo (Fe)
Mikroelement
Potrzebne do produkcji hemoglobiny, która transportuje tlen z płuc do reszty ciała. Niedobór żelaza to najczęstsza przyczyna anemii i chronicznego zmęczenia.
krew i tlenCynk (Zn)
Mikroelement
Odporność, gojenie ran, synteza DNA — cynk pracuje w tle przy setkach procesów. Jego niedobór daje się szybko odczuć osłabioną odpornością.
odpornośćMangan (Mn)
Mikroelement
Jeden z mikroelementów obecnych w yerba mate w szczególnie wysokim stężeniu. Aktywuje enzymy antyoksydacyjne i bierze udział w metabolizmie.
enzymyMiedź (Cu)
Mikroelement
Współtworzy enzymy antyoksydacyjne i uczestniczy w syntezie kolagenu. Bez miedzi organizm nie może prawidłowo wchłaniać żelaza.
kolagen i krewWitaminy w yerba mate
Yerba mate nie jest suplementem witaminowym i nie zastąpi zróżnicowanej diety — ale jej profil witaminowy jest naprawdę imponujący jak na napar z liści. Heck i De Mejia (2007) potwierdzają obecność kilku witamin z grupy B, witaminy C i E w Ilex paraguariensis.¹
Witamina B1 (Tiamina)
Kompleks B
Zamienia węglowodany, białka i tłuszcze w energię. Bez niej układ nerwowy zaczyna szwankować — tiamina jest jego kluczowym "paliwem".
energiaWitamina B2 (Ryboflawina)
Kompleks B
Odpowiada za metabolizm komórkowy i odnowę tkanek. Jej niedobór objawia się często pękającymi kącikami ust i problemami ze skórą.
skóra i komórkiWitamina B3 (Niacyna)
Kompleks B
Wspiera metabolizm energetyczny i syntezę DNA. Znana z korzystnego wpływu na poziom cholesterolu — w dużych dawkach stosowana w medycynie.
cholesterolWitamina B5 (Kwas pantotenowy)
Kompleks B
Potrzebna do syntezy koenzymu A — bez niego organizm nie może prawidłowo metabolizować tłuszczów, węglowodanów ani białek.
metabolizmWitamina C
Kwas askorbinowy
Jeden z najlepiej znanych antyoksydantów. Wspomaga odporność, syntezę kolagenu i wchłanianie żelaza. Obecna w liściach Ilex paraguariensis.
odpornośćWitamina E
Tokoferol
Chroni błony komórkowe przed utlenianiem — działając jak "strażnik" każdej komórki. Potwierdzona obecność w liściach ostrokrzewu paragwajskiego.
ochrona komórek15 aminokwasów — w tym egzogenne
Yerba mate zawiera 15 aminokwasów, w tym takie, których organizm nie jest w stanie samodzielnie wytworzyć — m.in. lizynę, tryptofan i fenyloalaninę. To aminokwasy budulcowe i regulatorowe, które trzeba dostarczać z zewnątrz. Potwierdzają to Heck i De Mejia (2007).¹
Polifenole i antyoksydanty w yerba mate
Słyszałeś pewnie, że zielona herbata jest pełna antyoksydantów? Yerba robi to samo, ale jeszcze lepiej. Badanie opublikowane w czasopiśmie Molecules wykazało, że ekstrakty z yerba mate neutralizują ponad 90% wolnych rodników w standardowym teście DPPH — więcej niż zielona herbata w tym samym teście.² Co dokładnie za to odpowiada?
Główne polifenole zidentyfikowane w yerba mate (Heck i De Mejia, 2007; Bastos i in., 2007):
Kolejność dominacji na podstawie Heck i De Mejia (2007), Tabela 1.
Kwas chlorogenowy
Gwiazda yerba mate wśród polifenoli. Działa antyoksydacyjnie, hamuje wchłanianie glukozy w jelitach i chroni wątrobę. Badacze przypisują mu znaczącą część prozdrowotnych właściwości naparu.¹
antyoksydantPochodne dikaweoilochinowe
Unikalne dla yerba mate — praktycznie nie występują w innych popularnych napojach. Hamują enzymy prozapalne iNOS i COX-2, co wykazano w badaniu laboratoryjnym na makrofagach.³
przeciwzapalnyRutyna i kwercetyna
Flawonoidy znane z działania na naczynia krwionośne — rutyna je uszczelnia i wzmacnia. Kwercetyna współdziała z saponinami yerba mate w hamowaniu stanów zapalnych.¹ ²
naczynia krwionośneSaponiny triterpenowe
5 unikalnych saponin w stężeniu 7 mg/g suchej masy liści. Mogą ograniczać wchłanianie tłuszczów w jelitach i działają przeciwzapalnie — szczególnie synergistycznie z kwercetyną.¹ ³
lipidyAlkaloidy w yerba mate – dlaczego to nie jest po prostu kofeina
Tu właśnie kryje się odpowiedź na pytanie, dlaczego po yerba mate czujesz się inaczej niż po kawie. Owszem, kofeina jest ta sama — ale yerba mate zawiera ją razem z dwoma innymi alkaloidami: teobromIną (tą samą co w czekoladzie) i teofiliną (stosowaną w leczeniu astmy). Heck i De Mejia (2007) podkreślają, że ta kombinacja jest unikalna i odróżnia yerba mate od kawy i herbaty.¹
Kofeina
0,7–1,7% suchej masy liści
Pobudza ośrodkowy układ nerwowy — to wiesz. Ale w towarzystwie kwasów chlorogenowych jej wchłanianie może być wolniejsze, co może tłumaczyć bardziej równomierne pobudzenie bez nagłego "zjazdu".¹
pobudzenieTeobromine
Jak w czekoladzie
Łagodniejszy stymulant niż kofeina. Rozszerza naczynia krwionośne, co może sprzyjać lepszemu dotlenieniu mózgu. Tę samą substancję znajdziesz w gorzkiej czekoladzie.¹
naczyniaTeofilina
Jak w herbacie — w śladowych ilościach
W dużych dawkach stosowana w leczeniu astmy — rozkurcza oskrzela. W yerba mate występuje w ilościach zbyt małych, żeby działać leczniczo, ale uzupełnia profil alkaloidów naparu.¹
drogi oddechoweUdokumentowane działanie prozdrowotne yerba mate
Dość teorii — co z tego wynika w praktyce? Oto efekty zdrowotne, za którymi stoją konkretne badania kliniczne przeprowadzone na ludziach, a nie tylko eksperymenty laboratoryjne.
Niższy cholesterol LDL po 40 dniach ⁴
W badaniu klinicznym z 2009 roku 102 osoby piły 330 ml naparu 3 razy dziennie przez 40 dni. Rezultat: u osób z podwyższonym cholesterolem LDL spadł o 8,1–8,6%. U pacjentów przyjmujących jednocześnie statyny — o dodatkowe 10–13%. Żaden uczestnik nie odstawił napoju z powodu skutków ubocznych.
Mniej tkanki tłuszczowej po 12 tygodniach ⁵
Koreańskie badanie z podwójnie ślepą próbą (30 uczestników z nadwagą, BMI≥25) pokazało, że po 12 tygodniach suplementacji yerba mate odsetek tkanki tłuszczowej istotnie spadł, podobnie jak wskaźnik talia-biodra (WHR). Bez zmian w diecie ani aktywności fizycznej uczestników.
Lepsze spalanie tłuszczu podczas ćwiczeń ⁶
W badaniu z randomizacją 12 aktywnych kobiet przyjmowało 2 g yerba mate przed treningiem aerobowym. Wynik: istotnie wyższe utlenianie kwasów tłuszczowych w porównaniu z placebo — czyli organizm efektywniej spalał tłuszcz jako źródło energii podczas wysiłku. Do tego lepsza samoocena nastroju w trakcie ćwiczeń.
Hamowanie stanów zapalnych — na poziomie molekularnym ³
Badanie laboratoryjne z 2009 roku wykazało, że saponiny i kwercetyna z yerba mate blokują enzymy COX-2 i iNOS odpowiedzialne za produkcję mediatorów zapalenia. To ten sam mechanizm, na którym bazuje wiele leków przeciwzapalnych — tyle że tu mówimy o naturalnych składnikach naparu.
Ochrona LDL przed utlenianiem ¹
Polifenole yerba mate — szczególnie kwasy chlorogenowe — hamują peroksydację LDL. Dlaczego to ważne? Bo utleniony LDL jest tym, co naprawdę inicjuje powstawanie blaszki miażdżycowej. Sam wysoki cholesterol to nie wszystko — liczy się też to, czy jest utleniony.
Źródła naukowe
¹ Heck C.I., De Mejia E.G. (2007). Yerba Mate Tea (Ilex paraguariensis): A Comprehensive Review on Chemistry, Health Implications, and Technological Considerations. Journal of Food Science, 72(9), R138–R151. DOI: 10.1111/j.1750-3841.2007.00535.x | PubMed: 18034743
² Bastos D.H.M. i in. (2007). Phenolic Antioxidants Identified by ESI-MS from Yerba Maté (Ilex paraguariensis) and Green Tea (Camellia sinensis) Extracts. Molecules, 12(3), 423–432. DOI: 10.3390/12030423 | PMC: 6149459
³ Puangpraphant S., Gonzalez de Mejia E. (2009). Saponins in Yerba Mate Tea and Quercetin Synergistically Inhibit iNOS and COX-2 in Lipopolysaccharide-Induced Macrophages through NFκB Pathways. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 57(19), 8873–8883. DOI: 10.1021/jf902255h
⁴ de Morais E.C. i in. (2009). Consumption of Yerba Mate (Ilex paraguariensis) Improves Serum Lipid Parameters in Healthy Dyslipidemic Subjects and Provides an Additional LDL-Cholesterol Reduction in Individuals on Statin Therapy. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 57(18), 8316–8324. DOI: 10.1021/jf901660g
⁵ Kim S.Y. i in. (2015). Anti-obesity effects of Yerba Mate (Ilex Paraguariensis): a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. BMC Complementary and Alternative Medicine, 15:338. DOI: 10.1186/s12906-015-0859-1 | PMC: 4583719
⁶ Alkhatib A., Atcheson R. (2017). Yerba Maté (Ilex paraguariensis) Metabolic, Satiety, and Mood State Effects at Rest and during Prolonged Exercise. Nutrients, 9(8), 882. DOI: 10.3390/nu9080882 | PubMed: 28809814
